Nếu bạn nghĩ đến một quốc gia có truyền thống ăn mừng lễ Halloween, có lẽ bạn sẽ nghĩ đến nước Mỹ đầu tiên.​ Cứ đến ngày 31/10 hàng năm, bầu không khí huyền bí với những chiếc đèn bí ngô phát sáng, trang phục ma quái, trò chơi “Trick or Treat” và những con phố được trang trí đầy màu sắc. Tuy nhiên, Mỹ không phải là quê hương của lễ hội này.

1. Halloween bắt nguồn từ đâu?

Dù Mỹ và Canada góp phần đưa Halloween trở thành một hiện tượng văn hóa đại chúng trên toàn cầu, nguồn gốc của lễ hội lại gắn liền với Samhain, lễ hội cổ xưa của người Celt tại Ireland, Vương quốc Anh và miền bắc nước Pháp ngày nay.​

Samhain (phát âm gần giống “sao-in”) đánh dấu thời điểm kết thúc mùa thu hoạch, chuyển từ mùa hè sang mùa đông và cũng là thời khắc mở đầu năm mới theo lịch truyền thống của người Celt.

Với cộng đồng sống chủ yếu dựa vào nông nghiệp, đây là thời điểm quan trọng để thu hoạch, dự trữ lương thực và chuẩn bị cho những tháng mùa đông lạnh giá. Tuy nhiên, Samhain không chỉ mang ý nghĩa mùa vụ. Theo tín ngưỡng dân gian của người Celt, thời điểm giao mùa này còn gắn với niềm tin rằng ranh giới giữa thế giới người sống và người đã khuất trở nên mong manh, cho phép các linh hồn trở về trần gian.

Để bảo vệ bản thân và gia đình trước những điều mà họ cho là nguy hiểm, người Celt tổ chức các nghi lễ cộng đồng, đốt những đống lửa lớn và mặc trang phục đặc biệt. Những tập tục này đã trở thành một phần quan trọng trong câu chuyện về nguồn gốc Halloween ngày nay.

2. Samhain và sự hình thành của Halloween ngày 31/10

Qua nhiều thế kỷ, những truyền thống của người Celt dần giao thoa với các ngày lễ Kitô giáo, góp phần tạo nên Halloween như chúng ta biết hiện nay.

Vào thế kỷ VIII, Giáo hội Công giáo đưa ngày 1/11 trở thành Lễ Các Thánh (All Saints’ Day), ngày tưởng nhớ các vị thánh. Ngày 2/11 sau đó được dành cho Lễ Các Đẳng (All Souls’ Day), gắn với việc cầu nguyện cho những người đã qua đời.

Đêm trước Lễ Các Thánh được gọi là All Hallows’ Eve, nghĩa là đêm trước ngày lễ thánh. Theo thời gian, tên gọi này được rút gọn thành Hallowe’en và cuối cùng trở thành Halloween.

Ngày nay, Halloween được tổ chức vào ngày 31/10 hằng năm, ngay trước Lễ Các Thánh. Lễ hội đã trải qua nhiều biến đổi, kết hợp các yếu tố văn hóa dân gian, tín ngưỡng và hoạt động giải trí hiện đại.

3. Nguồn gốc của những phong tục Halloween nổi tiếng

Những hình ảnh quen thuộc như bí ngô phát sáng, trang phục ma quỷ hay trò chơi xin kẹo đều có những câu chuyện thú vị phía sau.
 

3.1. Đèn bí ngô Jack-o’-lantern

Đèn bí ngô là một trong những biểu tượng nổi bật nhất của Halloween. Tuy nhiên, phong tục này ban đầu không bắt nguồn từ những quả bí ngô màu cam như chúng ta thường thấy.

Tại Ireland, người dân từng chạm khắc những khuôn mặt đáng sợ lên củ cải hoặc các loại củ có thể khoét rỗng, sau đó đặt than hồng hoặc nguồn sáng bên trong. Theo một truyền thuyết dân gian Ireland, tục lệ này gắn với nhân vật Stingy Jack, người bị buộc phải lang thang giữa trần gian với một cục than cháy dùng để soi đường.

Câu chuyện về Jack-o’-lantern được lưu truyền qua nhiều thế hệ và trở thành một phần của văn hóa Halloween. Khi người Ireland di cư đến Bắc Mỹ, họ mang theo phong tục này. Tại đây, bí ngô phổ biến và dễ chạm khắc hơn các loại củ truyền thống, nên dần thay thế chúng.

3.2. Hóa trang thành ma quỷ và những nhân vật kỳ bí

Vì sao Halloween thường gắn liền với những bộ trang phục ma quái?

Theo tín ngưỡng gắn với Samhain, người Celt tin rằng các linh hồn có thể xuất hiện trong thời điểm giao mùa. Việc mặc trang phục đặc biệt hoặc cải trang được cho là giúp con người tránh bị những linh hồn nhận ra hoặc quấy nhiễu.

Theo thời gian, tập tục này phát triển thành hoạt động hóa trang. Ngày nay, người tham gia Halloween có thể lựa chọn nhiều hình tượng khác nhau, từ phù thủy, ma cà rồng, bộ xương đến nhân vật trong phim ảnh, truyện tranh hoặc những bộ trang phục sáng tạo mang dấu ấn cá nhân.

3.3. Trick or Treat: Phong tục xin kẹo vào đêm Halloween

“Trick or Treat” là hoạt động quen thuộc tại nhiều quốc gia, đặc biệt ở Mỹ và Canada. Trẻ em mặc trang phục hóa trang, đi đến từng nhà và nói câu “Trick or Treat” để xin kẹo hoặc quà.

Nguồn gốc của phong tục này vẫn còn nhiều cách lý giải. Một giả thuyết liên hệ hoạt động xin đồ ăn với các tập tục dân gian thời Samhain. Một giả thuyết khác bắt nguồn từ phong tục “souling” ở châu Âu thời Trung cổ, khi người dân đi đến các nhà để xin thức ăn hoặc bánh ngọt đổi lấy lời cầu nguyện cho người đã khuất.

Qua nhiều thế kỷ, những tập tục này biến đổi và hòa trộn với các hình thức vui chơi cộng đồng. Đến thế kỷ XX, Trick or Treat dần phổ biến tại Mỹ, đặc biệt từ những năm 1950, trở thành hoạt động tiêu biểu của Halloween hiện đại.

3.4. Lửa trại và những ngọn nến huyền bí

Những đống lửa lớn từng đóng vai trò quan trọng trong lễ hội Samhain. Người Celt nhóm lửa trong các nghi lễ cộng đồng, gắn với niềm tin bảo vệ con người trước những điều không may và đánh dấu sự chuyển giao giữa các mùa.

Theo thời gian, những hình thức chiếu sáng khác như nến và đèn trang trí cũng xuất hiện trong các hoạt động Halloween. Ngày nay, ánh sáng từ những chiếc đèn bí ngô, nến điện và các màn trình diễn ánh sáng góp phần tạo nên không khí huyền bí đặc trưng của lễ hội.

3.5. Hai gam màu cam và đen đặc trưng

Cam và đen là hai màu sắc thường xuất hiện trong trang trí Halloween.

Màu cam gợi liên tưởng đến bí ngô, lá cây mùa thu và thời điểm thu hoạch. Trong khi đó, màu đen thường gắn với màn đêm, bóng tối và những câu chuyện kỳ bí. Sự kết hợp giữa hai gam màu tạo nên diện mạo đặc trưng cho trang phục, đồ trang trí và các sự kiện Halloween.

4. Halloween đã trở thành lễ hội toàn cầu như thế nào?

Halloween không phải lúc nào cũng là một lễ hội phổ biến trên toàn thế giới. Sự phát triển của lễ hội gắn liền với quá trình di cư, giao lưu văn hóa và sự thay đổi trong cách cộng đồng tổ chức các hoạt động mùa thu.

Trong thế kỷ XIX, nhiều người Ireland di cư đến Bắc Mỹ, mang theo các phong tục Halloween truyền thống. Những tập tục này dần hòa nhập với đời sống địa phương và phát triển thành hình thức lễ hội cộng đồng với các buổi tiệc, trò chơi, hóa trang và hoạt động xin kẹo.

Đến thế kỷ XX, Halloween ngày càng phổ biến tại Mỹ. Truyền thông, phim ảnh, ngành công nghiệp giải trí và thương mại đã góp phần đưa những hình ảnh đặc trưng của lễ hội đến với đông đảo công chúng quốc tế.

Ngày nay, Halloween được tổ chức tại nhiều quốc gia với hình thức đa dạng. Tại Mỹ, trẻ em thường đi xin kẹo và các gia đình trang trí nhà cửa. Ở Ireland, lễ hội vẫn gắn với di sản văn hóa Celtic thông qua các sự kiện cộng đồng, đốt lửa và hoạt động tái hiện truyền thống. Tại nhiều thành phố khác trên thế giới, Halloween còn là dịp tổ chức tiệc hóa trang, sự kiện tại công viên giải trí và các chương trình khám phá địa điểm ma ám.

5. Khám phá Halloween tại Ireland, vùng đất gắn liền với Samhain

Nếu muốn tìm hiểu sâu hơn về nguồn gốc Halloween, Ireland là điểm đến đáng cân nhắc. Không chỉ nổi tiếng với cảnh quan xanh mướt, lâu đài cổ và những thị trấn mang đậm dấu ấn lịch sử, quốc gia này còn lưu giữ nhiều câu chuyện dân gian và di sản văn hóa Celtic.

Du khách có thể tìm hiểu về Samhain thông qua các lễ hội theo mùa, tham quan những di tích lịch sử hoặc khám phá các hoạt động Halloween tại Dublin và những vùng đất gắn với truyền thống Celtic.

Một số sự kiện nổi bật như Púca Festival tại County Meath hay Derry Halloween ở Bắc Ireland thường mang đến những màn trình diễn nghệ thuật, hoạt động hóa trang và chương trình văn hóa đặc sắc. Lịch tổ chức và hoạt động cụ thể có thể thay đổi theo từng năm, vì vậy du khách nên kiểm tra thông tin chính thức trước khi lên kế hoạch.

Bên cạnh trải nghiệm Halloween, hành trình đến Ireland còn có thể kết hợp khám phá những vách đá ven Đại Tây Dương, lâu đài cổ kính, làng quê yên bình và văn hóa pub truyền thống.

Halloween ngày nay là lễ hội của những bộ trang phục sáng tạo, chiếc đèn bí ngô và những hoạt động vui chơi sôi động. Nhưng đằng sau không khí náo nhiệt ấy là hành trình lịch sử bắt đầu từ những truyền thống cổ xưa của người Celt, trải qua nhiều thế kỷ giao thoa văn hóa trước khi trở thành một hiện tượng toàn cầu.

Hiểu về nguồn gốc Halloween không chỉ giúp chúng ta khám phá ý nghĩa của những phong tục quen thuộc mà còn mở ra cơ hội tìm hiểu lịch sử, văn hóa và những điểm đến gắn liền với lễ hội.

Nếu có dịp du lịch vào cuối tháng 10, hãy thử trải nghiệm Halloween tại Ireland để cảm nhận rõ hơn mối liên hệ giữa lễ hội hiện đại và di sản văn hóa lâu đời của vùng đất này.